Cele przedsiębiorstwa jako przesłanka dla stosowania CSR

10 Czerwiec 2011

Każde przedsiębiorstwo dąży do  pomnażania kapitału, a tylko sposób, w jaki dąży się w przedsiębiorstwie do osiągania korzyści jest różny. Ta konkluzja wynika z analizy dotyczącej celów przedsiębiorstwa. Wiadomym jest, że optyka zysku  krótko i długookresowego ustawia całkowicie odmiennie preferencje co do sposobu działania przedsiębiorstwa. W tym drugim przypadku częściej myśli się o zrównoważonym rozwoju i podnoszeniu wartości firmy. W pierwszym przypadku  tzw. szybkiego zysku liczyć się należy  z większą pokusą wyzysku pracowników, zaoferowania tandetnego czy nawet niebezpiecznego produktu, („Co robimy?) doprowadzania do bankructwa dostawców, prowadzenia rabunkowej dla środowiska naturalnego gospodarki, („W jaki sposób to robimy?)[1].

Takie szersze perspektywiczne widzenie podstawowego celu przedsiębiorstwa można  również dostrzec   w odniesieniu do  wszystkich czterech  klasycznych  grup teorii przedsiębiorstwa, tj. funkcjonalnych, organizacyjnych, strategicznych, ewolucyjnych[2].

Analizując różnorodność przyjmowanych w teorii  poglądów na temat celów działalności przedsiębiorstwa w pierwszej kolejności warto wskazać na  takie wiązki celów jak np. ; osiąganie z góry określonej stopy zysku, uzyskanie wyznaczonego udziału w sprzedaży, osiąganie przodującej pozycji w poziomie technicznym, zapewnianie dobrych stosunków z otoczeniem społecznym. Innym zbiorem kryteriów wskazywanym w teoriach jest np.; maksymalizacja wielorakiej funkcji preferencji, maksymalizacja życiowego dochodu menedżerów, presja wydatkowa (np. na wynagrodzenia, inwestycje), realizacja wzrastających poziomów aspiracji.

Znacząco rozbudowaną  koncepcje celów przedstawił  A.A. Thomson. Wyróżnił on siedem przesłanek (kryteriów)[3];

– satysfakcjonujący zysk, maksymalizację wielkości sprzedaży, udział w rynku (zwiększanie satysfakcji klientów), przetrwanie ( wg przyjętej interpretacji jest tożsame z rozwojem, a przetrwanie jako takie adresowane jest do sytuacji kryzysowej), maksymalizację użyteczności w stosunku do menedżerów, odpowiedzialność społeczną przedsiębiorstw, wzrost przedsiębiorstwa. Uznał tym samym wprost, że odpowiedzialność społeczna jest istotnym elementem w kształtowaniu zachowań przedsiębiorstwa.

Poważną argumentacją w tym względzie jest stanowisko P.F.Druckera, który określa, że przesłanka zysku nie ma dużego znaczenia dla zrozumienia istoty przedsiębiorczości oraz na cele i pracę w zarządzaniu przedsiębiorstwem[4].

W dokonywaniu prób modyfikacji przesłanek rozumienia współczesnego przedsiębiorstwa zauważalny jest wyraźnie też wpływ kapitału intelektualnego, do którego wchodzi wiedza, doświadczenie, talent. Staje się on walorem, często najcenniejszym wyróżnikiem przedsiębiorstwa a w zasadzie zdolnością do ich przyciągania i utrzymania[5]. Z tego względu formułuje się  cele ukierunkowane na pracowników, traktując ich jako podstawowy zasób przedsiębiorstwa, a istnienie przedsiębiorstwa  wynika z  satysfakcji i zaangażowania pracowników.

Ujmuje się takie cele jako[6] ;

– zagwarantowanie bezpieczeństwa pracy, które jest możliwe przy istnieniu zamówień rynkowych , a to oznacza  dbałość o jakość produkcji oraz aktywność  innowacyjną,

– zapewnianie wzrostu wynagrodzeń w ramach takiego systemu aby istniał jednoznaczny i oczywisty związek między wielkością wynagrodzeń a satysfakcją klientów,

– dążenie do satysfakcjonującej pracy, która wynika z pozytywnego wpływu między satysfakcją pracowników i klientów.

Innym  wartościowym podłożem dla  artykułowania różnorodności celów przedsiębiorstwa jest koncepcja R. Cyerta i J. Marcha,  którzy  traktują przedsiębiorstwo jako związek grup, których indywidualne interesy są najczęściej rozbieżne, przez co muszą działać w koalicji. Cele są więc kompromisem, który może się zmieniać. Istnieje więc umowna zgoda na wspólne przedsięwzięcie, w ramach którego poszczególne grupy dążą do osiągnięcia odrębnych celów, otrzymując swoją preferowaną korzyść. Grupami społecznymi są m.in. pracownicy, społeczeństwo, rząd, menedżerowie, akcjonariusze, konsumenci, pożyczkodawcy.[7]

Ewaluowanie poglądów na temat celów przedsiębiorstwa jest po części efektem „zderzania się” poglądów  (teorii) wywodzących się z ekonomii z poglądami prezentowanymi w naukach o zarządzaniu. W tym drugim nurcie nie kwestionuje się zasadności wyodrębniania kryterium zysku (lub pochodnych np. wartość przedsiębiorstwa, stopa zysku) ale traktuje się go wręcz jako cel warunkujący możliwość osiągania innych,  które nazywane są też jako cele wyższego rzędu, wśród których wymienia się takie jak uznanie społeczne, satysfakcjonujący stopień samorealizacji, przetrwanie i rozwój. Przyjęcie wyższego celu przedsiębiorstwa  jako dążenie do rozwoju oznacza, że uznaje się go za główny cel strategiczny. W takim ujęciu problemu istnieje miejsce dla podejścia CSR jako elementu strategicznej formuły działania przedsiębiorstwa. Problem odpowiedniego włączania  odpowiedzialności społecznej w ramy strategicznych działań przedsiębiorstwa jest kluczową kwestią warunkującą pojawienie się dodatkowej wartości w efektach gospodarczych powstałych z tytułu tego włączania.

Zdaniem  badaczy i praktyków zarządzania kwestią zasadniczą jest właśnie  brak wyzwalania charakteru strategicznego w CSR. Według G.Gibbons’a[8] wynika to m.in. z faktu, że  przedsiębiorstwo próbuje się zajmować wieloma na raz dziedzinami aktywności związanymi z szeroko rozumianymi wymiarami CSR. W efekcie osiągane wyniki nie mają wielkiej wartości biznesowej, a prowadzenie spraw koncentruje się wówczas na identyfikowaniu ryzyka i zarządzaniu nim , a nie na badaniu możliwości strategicznego zróżnicowania działań CSR. Wyjściem z tego ograniczonego kręgu działań jest  metodyczne zapewnienie  strategicznego programowania.

G.Gibbons podał syntetyczny schemat planowania dopasowany do konkretnych warunków prowadzenia działalności gospodarczej i starający się jednocześnie maksymalizować możliwości wynikające z zajmowania się kwestiami społecznymi, przy zapewnianiu ochrony przed ryzykiem związanym z tymi kwestiami. Zaproponowany schemat wykorzystuje analogię do budowy domu, w którym fundamentami jest głęboka diagnoza uwarunkowań dla wykorzystywania podejścia charakterystycznego dla spraw odpowiedzialności biznesu. Sam dom jest reprezentantem atrybutów będących podstawą dla przekraczania oczekiwań społecznych i budowania przewagi konkurencyjnej. Nazywany jest on programem przywództwa w zagadnieniach społecznych lub środowiskowych. Na program ten mają wpływ kluczowi interesariusze, kluczowe kwestie z diagnozy, strategia biznesowa.    Podawane są przykłady kiedy buduje się dom na słabych fundamentach i/lub tworzy się solidne fundamenty z  mało dostrzegalnymi atrybutami dla przekroczeń i przewag konkurencyjnych. Obie sytuacje nie są korzystne z punktu widzenia biznesowego, bo nie dają wystarczającej gwarancji o wnoszeniu dodatkowej wartości do działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Prowadzą do wyzwalania negatywnych opinii o podejściu CSR.

Kroik Janusz, Bachorski-Rudnicki Marek / Problemy Jakości 03/2011 „Przedsiębiorstwo, jako obiekt społecznej odpowiedzialności biznesu (CSR)”


[1] Dymowski J., Szymańska M., CSR. op. cit., s. 58

[2] Pomykało W. (red), Encyklopedia biznesu, fundacja Innowacja, Warszawa 1995, s.190-192

[3] Adamkiewicz -Drwiłło H.G., Konkurencyjność przedsiębiorstw w świetle uwarunkowań współczesnej gospodarki, wyd.  TNOiK „DOM ORGANIZATORA”, Toruń, 2010, s.191

[4] Adamkiewicz -Drwiłło H.G., Konkurencyjność przedsiębiorstw w świetle uwarunkowań współczesnej gospodarki, op.cit. s.192

[5] Noga A., Teorie przedsiębiorstw, PWE, Warszawa, 2009, s. 205

[6] Obłój K., Strategia organizacji. W poszukiwaniu trwałej przewagi konkurencyjnej, PWE, Warszawa 2007, s. 300

[7] Adamkiewicz -Drwiłło H.G., Konkurencyjność przedsiębiorstw w świetle uwarunkowań współczesnej gospodarki, op. cit., s.207

[8] [12] Gibbons G., Budowanie programu odpowiedzialnego biznesu, [w] Biznes tom1, Zarządzanie Firmą , część 1, PWN, Warszawa, 2007 , s.194-196

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s